روزنامه فرهنگی،اجتماعی،سیاسی،اقتصادی و ورزشی

زاینده رود

آلودگی هوا در کلانشهرهای ایران؛

چند قدم ‌از پروژه‌های فناورانه در حوزه محیط زیست عقب هستیم؟

کد خبر : 3187
۱۳۹۵/۱۲/۰۸ - ۱۵:۲۹
آلودگی هوا در کلانشهرهای ایران، مسئله‌ای است که هنوز مسئولان به راه حل قطعی در زمینه کنترل دائمی آن نرسیده‌اند اما دنیا در برابر آلودگی هوا چه می‌کند؟
به گزارش فارس، چند سالی است که موضوع آلودگی هوا بخش قابل توجهی از اخبار نیمه دوم سال را به خود اختصاص می‌دهد، معضلی که با سلامت تک تک شهروندان درگیر است و اثر مستقیم بر میزان امنیت فیزیکی و روانی ساکنان شهرهای بزرگ دارد. آلودگی هوای شهرهای بزرگ کشور در طول یک دهه گذشته به صورت پیوسته افزایش یافته است و بر اساس آمارها به طور متوسط هر دو ساعت یک شهروند ایرانی بر اثر آلودگی هوا جان خود را از دست می‌دهد. سه علت اصلی افزایش آلودگی هوای شهرهای بزرگ ایران در طول یک دهه اخیر را می‌توان مهاجرت به شهرهای بزرگ، افزایش تولید خودرو و استفاده از بنزین نامرغوب عنوان کرد.
در طول دهه گذشته معضل آلودگی هوا بیش از آنکه دغدغه مسئولان باشد، اغراض سیاسی پشت پرده آن برای مسئولان و متولیان امر جذاب بوده است. برای مثال در اواخر فعالیت دولت دهم عده‌ای با راه انداختن موج تبلیغاتی در شبکه‌های اجتماعی و رسانه‌ها استفاده از بنزین نامرغوب تولید داخل را عامل آلودگی شهرهای بزرگ عنوان کردند.  سال1952 پایتخت انگلیس زمستان بسیار سرد و ترسناکی را پشت سر گذاشت. لندن به‌دلیل پدیده وارونگی هوا با مه عظیمی رو‌برو شد. ورود جریانی از هوای سرد باعث شد تا در زمستان آن سال این مه دود کاملا سمی مرگ بیشتر از 13هزار نفر را رقم بزند. آنچه لندن در سال 1952 تجربه کرد از وضعیت امروز تهران و اهواز بسیار بدتر بود. تعداد مرگ و میر ناشی از آلودگی هوا آن‌قدر بالا بود که روزنامه دیلی تلگراف با کنایه از تمام شدن تعداد تابوت‌ها در شهر خبر می‌داد. سرانجام سال 1956 با لایحه هوای پاک به جنگ آلودگی هوا رفتند. محدود شدن سوزاندن ذغال سنگ و طرح ترافیک بسیار گران‌قیمت در مناطق مرکزی لندن بخشی از این لایحه بود. تلاش برای کاهش آلودگی هوا تنها محدود به این لایحه نماند و بعدها قوانین سختگیرانه‌ای در مورد سوخت خودروها اعمال شد که امروز به استاندارد یورو شهرت دارد. در طول سال‌های گذشته مدل‌های موفق مقابله با آلودگی هوا در ایران آزمایش شد. برای مثال اتوبوس‌های موسوم به BRT از سیستم حمل و نقل شهری لندن الگو گرفته شد. اما کوهستانی بودن تهران و افزایش روزافزون مهاجرت به شهرهای بزرگ باعث می‌شود این طرح‌ها با وجود اثربخشی بازدهی قابل قبولی نداشته باشند. آمارها نشان می‌دهد سالانه حدود 120 هزار نفر به جمعیت تهران افزوده می‌شود و عدم تناسب میان امکانات موجود و نرخ مهاجرت مقابله با پدیده هایی چون آلودگی هوا را با مشکل مواجه کرده است.
برای مدیریت آلودگی هوا در شهرهای مختلف راهکارهای بومی لازم است که گاهی بسیار پر هزینه هستند. برای مثال هر چند بخشی از معضل آلودگی هوای تهران به دلیل نرخ مهاجرت به این کلانشهر ایجاد شده اما استان خوزستان با دارا بودن بالاترین نرخ مهاجرت منفی از گونه دیگری از آلودگی هوا رنج می‌برد.
نقش پررنگ مردم در دوران گذر از آلودگی
هر چند مقابله سیستماتیک با آلودگی هوا یک وظیفه حاکمیتی در تمام کشورهاست اما تا به ثمر رسیدن طرح‌های بلند مدت و میان مدت همکاری عمومی نقش جدی دارد. برای مثال چین برای مدیریت آلودگی هوای پکن یک مدل تعاملی میان مردم و دولت را آزمایش می‌کند. طراحی مسیرهای ویژه دوچرخه بر فراز شهر پکن و استقبال عمومی برای دوچرخه سواری بر فراز شهر. در طول سال‌های گذشته در برخی شهرهای بزرگ کشور نیز مسیرهای ویژه دوچرخه در نظر گرفته شد اما مورد استقبال قرار نگرفت.
درختکاری را می‌توان بهترین ابزار مقابله با همه نوع آلودگی هوا دانست. کشورها معمولا به دو شیوه جلب مشارکت عمومی برای کاشت درختان و ملزم کردن صنایع به کاشت درخت با توجه به سود سالیانه و بهره‌برداری از محیط زیست تلاش می‌کنند پوشش گیاهی خود را احیا کنند و یا توسعه دهند. نقش درختان به‌منظور توسعه پایدار امری کاملا اثبات شده است و اغلب کشورهای توسعه یافته در قالب سازمان‌های مردم نهاد به کاشت درختان مبادرت می‌کنند. تنوع پوشش گیاهی برای شهرهای در معرض خطر نقش قابل توجهی در کاهش آلودگی هوا و مقابله با ریزگردها دارد.
راهکارهای نوظهور مقابله با آلودگی هوا
در طول سال‌های گذشته راهکارهای جدید برای مقابله با آلودگی هوا در کشورهای مختلف دنیا در نظر گرفته شده است. بسیاری از این راهکارها هر چند تاکنون عملیاتی نشدند اما مراحل طراحی و اجرای آزمایشی آنها پشت سر گذاشته شده است و به‌عنوان نسل جدید و کارآمدتر روش‌های مقابله با آلودگی هوا شناخته می‌شوند.
یکی از مهمترین روش‌های مدیریت آلودگی شهرهای بزرگ استفاده از خودروهای هیبریدی است. فناوری این خودروها تا حدی پیشرفت کرده است که برخی مدیران شهرهای بزرگ دنیا به دنبال وضع قوانینی برای محدود کردن تردد خودروهای با سوخت فسیلی در طول ده سال آینده هستند. هر چند خودروهای هیبریدی وارداتی با سرعت خوبی پا به شهرهای بزرگ ایران گذاشتند اما هنوز هیبریدی ها جایی در چرخه تولید خودرو در کشور ندارند و در نتیجه بخش بسیار کمی از سیستم حمل و نقل عمومی را به خود اختصاص می‌دهند.