روزنامه فرهنگی،اجتماعی،سیاسی،اقتصادی و ورزشی

زاینده رود

پربازدیدترین اخبار

قاچاق به بازار کتاب هم رسید

انتشار فرهنگ در زیر زمین!

کد خبر : 8392
۱۳۹۷/۰۸/۰۵ - ۱۴:۰۳
شاید عجیب و غیر قابل باور باشد؛ اما پدیده شوم قاچاق حالا علاوه بر بازارهای پر سودی مانند بنزین و کالاهای مصرفی چند صباحی است که در عرصه های فرهنگی نیز جولان می دهد. حجم کتاب های قاچاقی که در همین چند ماه اخیر از انبارها و بازارهای غیر مجاز در تهران و برخی از شهرهای بزرگ ایران جمع آوری شده است به چیزی در حدود 333 هزار جلد می رسد. بر اساس برخی از گمانه زنی ها تعداد ناشران قاچاق نزدیک به نصف تعداد ناشران قانونی است.

 در جامعه ای که کتاب‌خوانی عملا به فراموشی سپرده شده و آمارها هر روز از تقلیل رفتن جامعه کتابخوان گزارش می‌دهد و هر از چند گاهی انتشاراتی ها و کتاب‌فروشی های قدیمی به دلیل زیان ده بودن و عدم سودآوری تعطیل می شوند، این حجم از کتاب در یک بازار مواز ی و غیر قانونی بسیار عجیب است. گفته می شود قاچاق کتاب در ایران مثل تمام کالاهای قاچاق یک سردسته دارد. روزنامه «جام جم» در گزارشی مدعی شده که یک شخص کل سیستم قاچاق را مدیریت می کند، مجوز ۷ نشر دارد، در سطح تهران ۱۲۰ دستفروش برایش کار می کنند و راسته انقلاب کاملا تحت کنترل اوست. به گفته پلیس، بخشی از این کتاب های قاچاق مربوط به عنوان هایی است که در ایران مجوز چاپ ندارند و به اصطلاح آنها را «ضاله» می نامند و بخشی دیگر مربوط به کتاب های پر تیراژ ناشران معروف هستند که توسط برخی از سودجویان چاپ و به قیمت های کمتر در بازار عرضه می شود. حتی برخی از کتاب های چاپ افست نیز در میان این کتاب ها دیده می شود.
غیر مجازها در صدر کتاب های قاچاق
علاوه بر کتاب هایی که اصولا در ایران اجازه انتشار ندارند برخی از کتاب ها نیز برای چاپ دوم و یا چندم خود مجوز انتشار دوباره نداشتند و به همین علت معمولا سر از بازار قاچاق درآورده اند. برخی از فعالان عرصه نشر معتقدند پایه این اتفاق نامبارک در دوره ریاست محمود احمدی نژاد و وزارت وقت ارشاد دولتش رخ  داده است. برای نمونه، در زمان دولت وی، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی تجدید چاپ بسیاری از کتاب‌های نشر ققنوس (مانند سمفونی مردگان و...) را که قبلا منتشرشده بود، غیرمجاز اعلام کرد. به این ترتیب ده‌ها عنوان از کتاب‌های چاپ اول این ناشر و سایر ناشران اجازه چاپ دوباره نگرفتند. این اقدام باعث شد که افرادی دست به تکثیر غیرقانونی این کتاب‌ها بزنند . پس از آن اگر چه در دولت روحانی برخی از این کتاب ها مجوز چاپ گرفتند؛ اما عملا مکانیسم تولید و فروش کتاب های قاچاق در بازار به حدی نهادینه شده بود که مقابله با آن سخت شد.
مجازی هایی که ارزان می فروشند
دست‌فروشان و فروشگاه های مجازی کتاب از اصلی‌‎ترین فروشندگان کتاب های قاچاق و غیر مجاز در سطح جامعه هستند. در این میان قاچاقچیان خاموش هم وجود دارند، همان‌ها که کتاب ها را به صورت پی دی اف بارگذاری می کنند، سایت هایی که نسخه صوتی کتاب ها را غیر قانونی برای دانلود در دسترس قرار می‌دهند، آنها که کتابسازی می کنند یا ترجمه های متعدد از یک کتاب که همگی کپی از یک ترجمه اصلی هستند را با عناوین جعلی یا تغییر نام مترجم منتشر می کنند. در این میان برخی از بساط فروشان حتی مشتریان ثابتی دارند که به آنها سفارش کتاب می‌دهند و یا برخی از کتب را از آنها پیش خرید می کنند. در تیر ماه سال جاری  محمود آموزگار، رییس اتحادیه ناشران و کتاب فروشان تهران با بیان اینکه حجم قاچاق کتاب خیلی وسیع است و در نمایشگاه‌های‌ مختلف و فروشگاه‌های مجازی شاهد آنها هستیم اعلام کرد که حتی برخی از توزیع کنندگان و منتشرکنندگان این کتاب ها در ادارات و وزارتخانه‌ها نفوذ کرده‌اند. علاوه بر قاچاق، برخی افراد با ایجاد تغییرات جزئی در یک کتاب آن را به نام خود چاپ می کنند و  بدون مجوز و با قیمت های بسیار پایین در فروشگاه های مجازی کتاب را به فروش می رسانند. بخشی از این کتاب های قاچاق هم درقالب جشنواره های تخفیف به فروش می رسد که هر از چند گاهی از سوی برخی از کتاب فروشی ها و یا فروشگاه های مجازی برگزار می شود.
قوانین قدیمی راه قاچاق را باز گذاشته است
قوانین قدیمی و بدون کارایی از جمله اصلی ترین مقصران گسترش قاچاق کتاب است؛ معضلی که اگر چه موجب  گستردگی کار قاچاقچیان شده و عرصه را بر ناشران مجاز تنگ کرده؛ اما با توجه به خلأ‌های قانونی و نبود عزم جدی برای مقابله با این پدیده تاکنون شکایت‌های آنها کمتر به‌جایی رسیده و اغلب در پیچ و خم‌های قانونی، ناشر مال‌باخته مجبور شده از خیر شکایت اش بگذرد. نمونه‌های زیادی از اعتراض ناشران در سال‌های اخیر، چه به صورت گلایه و مصاحبه و چه به شکل دادخواهی قانونی مشاهده شده که چندان به نتیجه نرسیده است. مدیر انتشارات ققنوس، ناشری که چندین کتابش به این مشکل مبتلا شده، در گفت‌وگو با خبرگزاری تسنیم توضیح داده است: «ما شکایت‌های زیادی کردیم، چندین پرونده در دادگاه تشکیل شد ولی متاسفانه به جایی نرسید، حتی اتحادیه وکیلی برای این کار پیدا کرد و بودجه‌ای گرفت و قرار شد کار را پیگیری کند، اما نتیجه خاصی نگرفتیم، چند پرونده تشکیل دادیم که تا جایی نیز پیش رفت، اما یک دفعه به بن‌بست خورد.» علاوه‌بر این شکایت‌ها که به نتیجه نرسیده گاه باندهای مافیایی کتاب با برخی ناشران که پیش از این پیگیر ماجرا بودند، درگیر شده‌اند.
 از نمونه این ناشران می‌توان به «یوسف علیخانی» مدیر نشرآموت اشاره کرد که تاکنون چند کتاب از جمله ترجمه آثار «جوجو مویز» از او در تیراژ انبوه کپی شده و شرح ماجراهایی که در مواجهه با قاچاقچیان تجربه کرده در فضای مجازی بازخوردهای زیادی داشته است. به عقیده فعالان این حوزه، به دلیل اینکه سرقت ادبی یک جرم خصوصی است باید افراد زیان دیده از انتشاردهندگان غیر مجاز شکایت کنند و معمولا به دلیل هزینه بر بودن و یا درگیری زیاد در بروکراسی اداری از خیر این مسئله می گذرند و کار این افراد بدون برخورد قانونی در جامعه رها می شود. هر چند در یک سال اخیر اقدامات  خوبی در مورد این موضوع انجام شده ؛ اما برخی ناشران مالباخته از روند کند این اقدامات گله‌مندند و آنها را مقطعی و کم‌دامنه می‌دانند، ولی بسیاری دیگر شروع این حرکت را نویدبخش اراده‌ای برای حل مشکلات ناشران می‌دانند و به روزهای خوب اقتصاد نشر منهای قاچاقچیان خوش‌بین هستند.
نویسنده : پریسا سعادت