روزنامه فرهنگی،اجتماعی،سیاسی،اقتصادی و ورزشی

زاینده رود

پربازدیدترین اخبار

طرحی که پر از شایعه و ابهام است؛ اما همچنان به عنوان یک راه حل مطرح می شود؛

بـارور سازی ابـرها از ادعـا تا عمـل

کد خبر : 8693
۱۳۹۷/۰۹/۰۴ - ۱۵:۰۹
طی روزهای اخیر اعلام شد که عملیات بارور سازی ابرها تا دو هفته دیگر در کشور آغاز خواهد شد . بارور سازی هیچ پیش زمینه و تعریف درست و روشنی در میان افکار عمومی جامعه ندارد و حتی در سال های اخیر برخی از شایعات نیز در این زمینه در مورد بارور سازی میان مردم گسترده شد. از سرطان زا بودن عملیات بارور سازی تا ناموفق بودن اجرای آن در ایران و حتی بارش های زیاد و سیل در کشورهای همسایه ناشی از عدم بارور سازی درست ابرها در ایران موضوعاتی بود که در این مدت مطرح شد.
 اینکه آیا بارور سازی راه حل است یا یک راهکار مقطعی، مسئله ای است که تقریبا هیچ اجماع درستی بر سر آن وجود ندارد.
بارور سازی ابرها چگونه صورت می گیرد
به صورت کلی یکی از متداول‌ترین راه‌های افزایش برف و باران افزایش اجرای عملیات باروری ابرهاست؛ اما برای این که کارایی خوبی داشته باشد، باید یک سری اصول و قواعد را رعایت کرد. مسائل زیادی در بارور شدن ابرها موثر هستند که دانشمندان با بررسی آن ها باید بتوانند بهترین زمان و مکان را برای اجرای پروژه انتخاب کنند. مواد مورد استفاده در فرآیند بارورسازی به اقلیم هر منطقه و شرایط ابر بستگی دارد. در کشور ما عموما با تزریق«یدید نقره» به داخل ابر یا اطراف آن این کار را انجام می‌دهند. استفاده از این ماده، در «ابرهای سرد» که درجه حرارت‌شان کمتر از صفر درجه سانتی گراد است، کاربرد دارد. برای بارور کردن «ابرهای گرم» که دمای‌شان بالاتر از صفر درجه سانتی گراد است، از مواد جذب رطوبت مانند نمک طعام استفاده می شود.
جنس متفاوت خشکسالی در ایران
اینکه چرا باید در ایران حتما و هر ساله ابرها بارور شوند، به تفاوت خشکسالی ایران با جهان برمی‌گردد. به گفته فرید گلکار ، رییس مرکز ملی تحقیقات و مطالعات باروری ابرها، دلیل کاهش باران در داخل ایران با جهان متفاوت است. هرچند ما در مجموع از رفتار جهان تاثیر می پذیریم، اما بخش زیادی از دلایل کم شدن بارش در سطح کشور لزوما ارتباطی به آن چه در جهان رخ می دهد، ندارد. «فرید گلکار»، تغییر کاربری ها در سطح گسترده را یکی از مهم ترین دلایل کاهش بارندگی در کشور می داند و می گوید:«آب تالاب ها مملو از ذرات ریز ناخالصی بود. روی برگ و تنه درختانی که در باغ ها بودند هم، نوعی باکتری زندگی می کرد که بر اثر تبخیر به آسمان می رفت و موجب بارور شدن ابرها می شد. این ذرات ریز «هسته های یخ ساز» را تشکیل می دادند و باعث بارش می شدند. ما انسان ها در یک مقیاس وسیع کاربری این مناطق طبیعی را تغییر دادیم. جنگل را از بین بردیم، کشتزارها را به خانه تبدیل کردیم و آب های سطح زمین را خشک کردیم، در نتیجه طبیعت به ما این جواب را داد.»
باروری ابرها در ایران، چالش ها و فرصت ها
پیش از پیروزی انقلاب اسلامی، یک شرکت کانادایی ایستگاه های زمینی سوزاندن پروپان که ماده اولیه برای تولید یدید نقره را فراهم می کند، در چند بخش کوهستانی از کشورمان راه اندازی کرده بود. این پروژه سال ها متوقف شد تا این که از سال ۱۳۷۷ و با ورود کارشناسانی از روسیه این فناوری مجددا در کشور پیاده شد. تفاوت طرح جدید این بود که اصرار مسئولان ما این بار بر انتقال فناوری و تجهیزات بود. به همین دلیل، از سال ۱۳۷۷ تا ۱۳۸۶ برنامه هایی برای آموزش، انتقال فناوری و تجهیزات اجرا شد. از سال ۱۳۸۶ و بعد از انتقال فناوری، طرف ایرانی خود مجری بارورسازی است. بر اساس اعلام مرکز ملی باروری ابرها وابسته به وزارت نیرو تا کنون در استان یزد و در استان‌های شمالی، شمال غربی و غربی کشور از جمله استان‌های گیلان، زنجان، آذربایجان غربی و شرقی، کرمانشاه، چهار محال و بختیاری و کهگیلویه و بویراحمد این طرح به اجرا درآمده است؛ اما در سال های اخیر اجرای این طرح همواره با تاخیرهایی همراه بوده است که بعضا به دلیل کمبود بودجه و گاهی به دلیل کمبود امکانات صورت گرفته و به همین دلیل نتایج مطلوبی از این کار در داخل کشور به دست نیامده است. طبق بررسی هایی که توسط موسسه آب دانشگاه تهران برای سال آبی ۹۳-۹۴ صورت گرفته، میزان افزایش بارش در ایران مرکزی به گونه ای بود که حدود ۲ میلیارد متر مکعب آب (دو برابر حجم مخزن سد زاینده رود) از طریق بارورسازی ابرها استحصال شده است. طبق بررسی های این مرکز و ارزیابی صورت گرفته، هزینه قیمت تمام شده برای هر مترمکعب آب از روش بارورسازی، کمتر از ۵۰ تومان محاسبه شده است.
آیا باروری ابرها خطرناک است؟
خطرناک بودن بارور سازی ابرها هم مسئله ای است که نظرات مختلفی برای آن وجود دارد. به گفته یکی از کارشناسان آب، «یدید نقره» ماده ایست سمی و دشمن محيط زيست. پخش یدید نقره در محیط، غیر قابل جمع آوری است که خطرات جبران ناپذیر برای میکروارگانیسم های خاک، آب، آبزیان و ریزجانداران دارد و باعث انباشته شدن و افزایش تدریجی مواد شیمیایی در خاک و آب می شود.
 آمار قابل پذیرش از افزایش بارش پس از گذشت ۷۰ سال از اجرای این طرح ارائه نشده و اشتباه در محاسبات و ازدیاد انتشار یدید نقره در ابر، عقیم شدن ابر را به دنبال دارد چون کنترل سرعت و جهت باد در اختیار متخصصان نیست؛ بنابر این حتی چنانچه بارشی هم روی دهد، کنترل بارش در منطقه هدف دشوار است. در کشور ما با وجود کار، هزینه و سرمایه گذاری زیاد، کماکان خشکسالی در کشور باقی است و هیچ یک از تالاب ها و دریاچه ها احيا نشده است. از سوی دیگر اما برخی از کارشناسان سازمان هواشناسی معتقدند که بارور سازی می تواند به عنوان یکی از راه حل های خروج از خشکسالی در ایران باشد. به گفته این افراد، گزارش های سازمان جهانی هواشناسی حاکی از آن است که روش بارور کردن ابرها به صورت اصولی می تواند خشکسالی را از بین ببرد و بسیاری از کشورهای جهان به صورت آزمایشی این کار را انجام داده اند که نتیجه آن در برخی کشورها اثرات مثبت بوده است.
 
نویسنده : پریسا سعادت