روزنامه فرهنگی،اجتماعی،سیاسی،اقتصادی و ورزشی

زاینده رود

پربازدیدترین اخبار

مدیرکل دفتر حقوقی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری در اصفهان نسبت به چاپ مقاله های تقلبی در مجلات بین المللی هشدار داد؛

سرقت به سبک دانشگاهی

کد خبر : 9262
۱۳۹۷/۱۰/۲۱ - ۱۵:۱۰
تقلب علمی، یکی از بحران ها در حوزه دانش و تولید علم در کشور است. اگر چه این موضوع تنها مختص ایران نیست؛ اما روند رو به رشد آن در کشور طی ده سال اخیر به شدت رشد داشته است. شاخص‌های حوزه‌های علوم و فناوری در سال ۲۰۱۸ با مقایسه وضعیت قدرت‌های علمی جهان،گزارش داد که ایران در سال‌های ۲۰۰۶ (۱۳۸۵) تا ۲۰۱۶ (۱۳۹۵)، پنجمین رشد سالانه سریع جهان را در تولید مقالات علمی کسب کرده است.
شتاب علمی زیاد ایران در سال‌های دهه ۱۳۸۰ هرچند به افزایش بی‌سابقه تعداد مقالات منتشرشده در نشریات علمی منجر شد؛ اما کیفیت علمی این مقالات نتوانست افزایش متناسبی را تجربه کند و بسیاری از آن‌ها با ارجاع‌های بسیار پایینی روبه‌رو شدند. این آمار پایین به خوبی نشان می دهد که محتوای تولید علم در ایران تا چه حد افت داشته است. بر اساس گزارشی که در وب‌سایت نشریه ساینس منتشر شده، بیش از پانزده درصد پژوهشگران ایرانی که مقالات خود را در یک پایگاه مقالات علمی منتشر کرده‌اند، در تنظیم و نوشتن این مقاله‌ها تقلب کرده‌اند. این گزارش حاصل یک تحقیق دانشگاهی روی مقالات منتشرشده در پایگاه علمی arXiv است.این تحقیق نشان می دهد که همه کشورهای مورد مطالعه کم و بیش درگیر مسئله تقلب در مجامع علمی هستند. دو سال پیش بود که گزارش مجله نیچر و حذف تعدادی از مقالات علمی ایرانیان در این مجله خبر ساز شد. مجله نیچر در آن زمان مدعی شد 58 مقاله ایرانی که حاصل کار 285 نفر از محققان ایرانی است، نشانه هایی از سرقت علمی دارند. هر چند در آن زمان وزارت علوم اعلام کرد که تلاش هایی را برای جلوگیری از سرقت علمی انجام داده و برنامه هایی در حال تدوین است؛ اما تا کنون اقدامات عملی در این زمینه صورت نگرفته است و همچنان سرقت های علمی به نام ایرانیان در برخی از مجلات خارجی چاپ می شود. این مسئله در ماجرای نماینده سراوان و ادعای یک محقق آلمانی که مدعی بود این نماینده مطالب او را به نام خود چاپ کرده است هم جنجال زیادی به پا کرد. س‍رق‍ت‌ پژوهشی در مفهوم کلی ب‍ه‌ ت‍ص‍اح‍ب‌ ک‍ل‍م‍ات‌ ی‍ا ایده های دیگران اطلاق‌ می شود. استفاده از ایده ها و عبارات دیگران به عنوان ایده و عبارات خود، نوعی دستبرد فکری و سرقت پژوهشی و علمی است و شامل استفاده از بخشی یا تمامی نتایج یک پژوهش علمی و استفاده از نظرات دیگران بدون ذکر منبع خ‍واه‌ در ق‍ال‍ب‌ واژه ها و اص‍وات‌ و خ‍واه‌ در قالب شکل ها، نقش ها، طرح ها، ایده ها و... محسوب می شود. به نظر می رسد رشد سرقت علمی در ایران با میزان بالای پذیرش دانشجویان در دوره های کارشناسی ارشد و دکتری طی سال‌های اخیر بی ارتباط نباشد. اساتیدی که معمولا به دلیل حجم بالای پایان نامه ها قادر به نظارت درست بر مطالب منتشر شده توسط دانشجویان نیستند، یکی از اصلی ترین متهمان رواج این نوع از تقلب عنوان می شوند. هر چند به عقیده مدیرکل لوایح، تدوین و تنقیح قوانین و مقررات وزارت علوم ، تحقیقات و فناوری ناآگاهی از قانون عمده ترین علت تقلب های علمی است که برخی از دانشجویان و استادان دانشگاه‌ها مرتکب آن می شوند. حسن وکیلیان در پنجمین همایش مدیران حقوقی سراسر کشور در اصفهان با بیان این که برخی ضوابط در دانشگاه ها تقلب آفرین است، افزود: تقلب های علمی موضوع حساسیت برانگیزی است که در برخی مواقع تبعات سنگین بین المللی را برای کشور به دنبال دارد. وی گفت: باید استانداردهای مقابله و پیشگیری از تقلب های علمی در دانشگاه ها و مراکز آموزش عالی را با استانداردهای جهانی تطبیق دهیم.
به گفته وی، آیین نامه اجرایی قانون پیشگیری و مقابله با تقلب علمی با مشارکت وزارت بهداشت و وزارت دادگستری تدوین شده که این آیین نامه در دو بخش پیشگیری و مقابله تنظیم شده است. وی افزود: کمیته اخلاق در پژوهش وزارت علوم بار اصلی اجرای قانون پیشگیری و مقابله با تقلب علمی را بر عهده دارد. وکیلیان، با اشاره به این که این کمیته وظیفه رصد و پیشگیری را برعهده دارد گفت: وظیفه داریم که با پایان نامه نویسان متقلب به شدت برخورد کنیم و اجازه ندهیم این عمل قبیح به موضوعی عادی در جامعه تبدیل شود.
این سخنان در حالی مطرح می شود که نمی توان واقعیت تقلب در تولید علم و محتوا در ایران را منکر شد. نگاه تجاری به توسعه علم در ایران در دهه های اخیر موجب شده تا بار علمی دانشگاه ها به صورت فاحشی کاهش یابد. تقلب علمی امروز در دانشگاه ها حتی نیاز به پنهان کردن ندارد و به خوبی مشهود است. خیل شاغلان غیر متخصصی که تنها به دنبال مدرک به دانشگاه می آیند نمی توانند منبعی برای تولید علم باشند و تنها برخی از یافته ها در میان آنها دست به دست می شود. این مسئله هشداری است که می تواند به سایر سطوح فرهنگی جامعه و رواج تقلب در آنها نیز سرایت کند. به خصوص آنکه متوقف شدن رشد علم در دانشگاه ها عملا رشد تفکر رانیز متوقف کرده و این زنگ خطر پایان تولید علم و محتوا در کشور را به صدا درمی آورد.
 
نویسنده : پریسا سعادت