روزنامه فرهنگی،اجتماعی،سیاسی،اقتصادی و ورزشی

زاینده رود

سفر روحانی به عراق چه دستاوردهایی خواهد داشت؟

راهی نو در تعاملات همسایگی

کد خبر : 9849
۱۳۹۷/۱۲/۱۰ - ۱۵:۰۵
قطعی شدن سفر روحانی، رییس جمهور کشورمان به عراق پس از پنج سال تیتر یک رسانه های دو کشور شده است. اگر چه طی سال‌های اخیر همواره روابط خوبی میان دو کشور وجود داشته است؛ اما این سفر به لحاظ سیاسی و اقتصادی به دلیل وجود تحریم ها می تواند دریچه ای جدید بر سیاست خارجی دو کشور باشد.
 به رغم فشارهای زیاد آمریکا، عراق همچنان تلاش دارد تا مراودات اقتصادی و سیاسی خود با ایران را حفظ کند. این مسئله بخشی به دلیل وابستگی های اقتصادی در داخل است و بخش دیگر مربوط به فشار نیروهای سیاسی طرفدار ایران در داخل عراق می شود. اگر چه رییس جمهور تازه عراق از میان گروه های شیعه نزدیک به کشورمان نیست؛ اما خوب می داند که دوری از ایران به سرعت می تواند پایه های قدرت دولتش را سست کند. می توان گفت ساختارهای قدرت در داخل عراق با وجود درخواست آمریکا طی سال‌های اخیر به شدت به نفوذ ایران وابسته شده است. حسن روحانی در حالی به عراق سفر می کند که رسانه های جهانی می گویند باید منتظر دور تازه ای از همکاری های بیشتر میان این دو کشور در سایه تحریم های پرفشار آمریکا باشیم.
گلایه هایی از جنس همسایگی
طی ماه های گذشته برخی از بلند پایه ترین مقامات ایران از جمله وزیر امور خارجه و رییس کل بانک مرکزی به عراق سفر داشته اند. همچنین رییس جمهور تازه عراق نیز در آبان ماه به ایران سفر کرد. این مسئله به خوبی نشان می دهد که ایران تا چه حد برای مقابله با تحریم ها به عراق نیازمند است؛ اما دو کشور به رغم نزدیکی های دو جانبه مشکلات و موانع جدی در روابط سیاسی و اقتصادی هم دارند. در تابستان امسال عراق به دلیل کمبود برق و مشکلات اقتصادی صحنه درگیری و اعتراضات خیابانی بود این موضوع  البته بخشی به نرساندن برق از ایران مربوط می شد که در همان زمان اعلام شد به دلیل نیازهای داخلی امکان صادرات به این کشور وجود ندارد و همین مسئله  موجب شد تا برخی از مقامات عراقی زمزمه هایی برای همراهی با تحریم های آمریکا را مطرح  کنند. همچنین ایرانی ها نیز با وجود کمک های نظامی که به این کشور در جهت مبارزه با داعش انجام داده اند؛ اما بخشی از انتظارات امنیتی آنها همچنان بلاتکلیف مانده است. تعیین خطوط مرزی و مناقشه های مربوط به آن و نیز برخورد قاطع با تروریست های بازمانده در خاک عراق از جدی ترین مسائلی است که در این سفر تلاش می شود تا راه حلی برای آن پیدا کنند. مطالبات انرژی صادر شده به عراق نیز بخش دیگری از کشمکش ها میان دو کشور است. ایران در حدود دو میلیارد دلار بابت صادرات برق و گاز از طرف عراقی طلب دارد، اخیرا عادل عبدالمهدی، نخست وزیر عراق اعلام کرده است که این کشور آمادگی کامل دارد تا مطالبه تهران را به طور کامل پرداخت کند و برای این کار تدابیر لازم را نیز اندیشیده هر چند تا کنون اقدام عملی در این زمینه صورت نگرفته است.
ضرورت تعامل دو طرفه
اصلی ترین بخش روابط ایران و عراق جدای از جنبه های دیپلماتیک اقتصادی است. عراق جنگ زده برای بازسازی و تامین نیازهای داخلی به شدت به بازار ایران وابسته است و ایران نیز بخش مهمی از بازار داخلی عراق را در اختیار دارد. مراودات اقتصادی در سایه تحریم ها برای هر دو طرف بسیار بغرنج شده است. عراق کشوری است که میان ایران و آمریکا  قرار گرفته و در زمان آغاز تحریم‌های آمریکا علیه ایران یک معافیت ۴۵ روزه برای واردات برق و گاز طبیعی از ایران دریافت کرد؛ اما این معافیت هدفی غیر واقع گرایانه را برای عراق به منظور قطع روابط تجاری با همسایه خود معین کرده بود. هم‌زمان با منقضی شدن معافیت ۴۵ روزه،  واشنگتن به عراق یک معافیت ۹۰ روزه برای واردات برق و گاز از ایران داده است. این اقدام به عراق فرصت می‌دهد راه‌هایی برای پرداخت پول واردات از ایران بدون استفاده از دلار آمریکا پیدا کند. واردات از ایران حدود ۳۰ درصد از ۱۴۰۰۰ مگاوات مصرف روزانه برق عراق را تامین می‌کند و کاهش این میزان عرضه، تاثیر مخربی روی اقتصاد عراق خواهد داشت. از سوی دیگر ایران به دنبال راهی است که نه تنها مراوده با این کشور را تضمین کند بلکه روابط پولی را برای دور زدن تحریم ها به شکلی پیچیده مورد بررسی قرار دهد. مسئله ای که به نظر می رسد در این سفر راه حلی عملی، میان دو طرف نهایی خواهد شد.
آیا سفر روحانی دستاورد ویژه ای خواهد داشت؟
هر چند رییس جمهور تا کنون سفری به عراق نداشته است؛ اما دولت روحانی خوب می داند، تحت فشارهای بی امان آمریکا که فشارهای بی سابقه ای را به کشورها وارد می کند تا از هر گونه تعامل با ایران خودداری کنند و حتی کشورهای بسیار نزدیک و متحد ایران مجبور شده اند در تعامل با ایران فشارهای آمریکا را در نظر بگیرند، تعاملات ویژه داشتن با کشورها سخت است. دستگاه سیاست خارجی کشور خوب می داند که باید توقعات‌شان از کشورهای مختلف متناسب با توانایی های آنها باشد. عراق هم از این قاعده مستثنی نیست. تمامی مقامات عراقی از جمله برهم صالح، رییس جمهور، عادل عبدالمهدی، نخست وزیر، محمد علی حکیم، وزیر امور خارجه، سید عمار حکیم، و... همگی تاکید کرده اند به هیچ وجه جزئی از فشارهای آمریکا علیه ایران نخواهند بود. حتی آیت اله سیستانی، مرجع عالی شیعیان عراق، خلاف رویه خود عمل کرد و با جانین هینیس پلاسخایرت، فرستاده ویژه سازمان ملل در عراق دیدار کرد تا صرفا این پیام را برساند که عراق به داشتن روابط حسنه و متوازن و برابر با تمام کشورها پایبند است و اجازه نمی دهد عراق به پایگاهی برای آزار و اذیت کشورهای دیگر تبدیل شود. با  این وجود ایران به راحتی نمی تواند روی تعامل با عراق حساب باز کند  و از سوی  دیگر عراق نیز ملاحظاتی دارد که باید در مراودات خود با ایران لحاظ کند . هر دو طرف در این سفر به دنبال امتیاز گیری خواهند بود؛ اما به نظر می رسد در این سفر بخشی از مهم ترین گره های روابط سیاسی و اقتصادی دو طرف بازگشایی و راهی نو در تعاملات همسایگی باز خواهد شد.
 
نویسنده : علیرضا کریمیان